Europa musi przyspieszyć. Bez kapitału i współpracy nie stworzy własnych technologicznych liderów

Michael Brigl, szef Boston Consulting Group (BCG) w Europie Środkowej, uważa, iż wyzwaniem Europy nie jest już tylko rozpoznawanie kierunków rozwoju technologii, lecz przede wszystkim zdolność do odpowiednio szybkiego reagowania i kształtowania zmian. Analityk wskazał trzy podstawowe wymiary konkurencyjności: innowacyjność, efektywność oraz suwerenność. Europa powinna nie tylko tworzyć nowe technologie, ale też skuteczniej wykorzystywać skalę i efektywność kosztową, którymi dysponują globalni konkurenci. Równie ważne jest ograniczanie strategicznych zależności.

AI zmienia reguły gry

W berlińskiej debacie wzięli udział: Florian Heinemann, współzałożyciel funduszu Project A Ventures, Judith Dada, współdyrektorka generalna Langdock i senior partner w Visionaries, oraz Deepa Gautam-Nigge, wiceprezes SAP SE ds. rozwoju korporacyjnego i inwestycji.

Judith Dada wskazała na tempo rozwoju sztucznej inteligencji, które zaczyna zaskakiwać nawet osoby od lat związane z tą branżą. Przywołała osiągnięcia modeli OpenAI, które rozwiązały liczne problemy matematyczne, nad którymi najlepsi naukowcy pracowali przez dziesięciolecia, nie znajdując odpowiedzi. - Dziedzina matematyki przechodzi obecnie głęboki kryzys - zauważyła Dada, zastrzegając, że osiągnięcia AI powinny być jednocześnie powodem do świętowania, ponieważ istotą nauki jest rozwiązywanie problemów.

Jej zdaniem szczególnie istotne jest to, że rozwój modeli AI nie tylko postępuje wykładniczo, ale może jeszcze przyspieszać. Pojawiają się pierwsze oznaki tzw. rekurencyjnego samodoskonalenia, czyli sytuacji, w której modele zaczynają optymalizować i automatyzować własny proces rozwoju.

Problem polega na tym, że ludzie i organizacje nie nadążają za technologią. – Obserwujemy ogromne rozjechanie się tempa rozwoju technologii i zdolności człowieka oraz organizacji do dostosowania się do tych zmian – podkreślała.

Dla firm oznacza to konieczność zasadniczej zmiany sposobu funkcjonowania. Dada zwróciła uwagę na nowe przedsiębiorstwa, które w bardzo krótkim czasie osiągają przychody na poziomie niedostępnym wcześniej dla tak małych zespołów.

Deepa Gautam-Nigge wskazała na zmianę modelu biznesowego: przejście od software as a service (oprogramowanie jako usługa) do service as a software, czyli automatyzowania i dostarczania całych usług za pomocą oprogramowania i agentów AI. To przesuwa źródło przewagi konkurencyjnej z samego dostępu do danych na umiejętność opanowania i automatyzacji procesów.

Europa pełna talentów, lecz przegrywa skalą

Jednym z głównych tematów dyskusji była luka między Europą a Stanami Zjednoczonymi w budowaniu globalnych firm technologicznych. Moderator Michael Brigl zwrócił uwagę na dysproporcję w liczbie jednorożców: w USA jest ich ponad 800, podczas gdy w Niemczech około 40. Judith Dada odpowiedziała, że problemem nie jest brak postępu w Europie, lecz tempo, w jakim rozwijają się konkurenci. - Możemy przyspieszyć dwa razy, ale jeśli reszta świata rozwija się cztery razy szybciej, to relatywnie nadal będziemy zostawać w tyle - zauwazyła.

Szczególnie widoczne jest to w obszarze infrastruktury AI. Dada przypomniała, że europejskie firmy radzą sobie na poziomie aplikacji, czego przykładami są m.in. ElevenLabs, Lovable i Langdock. Znacznie gorzej wygląda sytuacja w warstwie modeli oraz mocy obliczeniowych: Europa dysponuje obecnie około 5 proc. globalnych mocy obliczeniowych, podczas gdy na USA przypada około 75 proc. Dla porównania - udział Europy w światowym PKB wynosi około 20 proc. Zdaniem Dady oznacza to, że kontynent powinien znacząco zwiększyć inwestycje w infrastrukturę obliczeniową, która stanie się podstawą przyszłego rozwoju AI.

Jeszcze większym problemem jest brak ambicji w obszarze najbardziej zaawansowanych modeli. Dada nie zgodziła się z tezą, że Europa powinna pogodzić się z brakiem możliwości konkurowania z OpenAI czy Anthropic. - Jesteśmy drugą największą strefą gospodarczą na świecie. Mamy rok 2026. Kiedy słyszę, że nie możemy odgrywać roli na samym froncie rozwoju technologii, zastanawiam się, gdzie podziała się nasza ambicja - mówiła, a jej słowa wywołały aplauz publiczności, co nieczęsto zdarza się na tego rodzaju wydarzeniach.

W opinii przedstawicielki Langdock, budowanie europejskich zdolności w tym obszarze wymaga kapitału i współpracy ponad granicami. Nie może być projektem wyłącznie niemieckim, francuskim czy brytyjskim, lecz powinien mieć wymiar ogólnoeuropejski. Jako przykłady pozytywnych sygnałów wymieniła francuski Mistral oraz niemiecki Black Forest Labs. Zwróciła jednak uwagę, że nawet najbardziej obiecujące europejskie przedsięwzięcia dysponują nieporównywalnie mniejszym finansowaniem niż ich amerykańscy konkurenci.

Florian Heinemann podzielił opinię przedmówczyni o potrzebie większej koncentracji europejskich zasobów. Jego zdaniem zamiast rozpraszać wysiłki pomiędzy dziesiątki narodowych inicjatyw i ośrodków innowacji, Europa powinna wzmacniać te przedsięwzięcia, które już ujawniły potencjał. Przestrzegał przed próbami odgórnego stworzenia europejskiego odpowiednika OpenAI, bo takiego sukcesu nie da się zaplanować administracyjnie. Można natomiast zwiększyć liczbę ambitnych przedsięwzięć, a następnie zapewnić najlepszym z nich odpowiednie finansowanie i wsparcie.

- Nie potrzebujemy setek firm. W Stanach Zjednoczonych ogromną część innowacji i tworzenia wartości w ostatnich dwóch dekadach wygenerowało zaledwie kilka przedsiębiorstw - argumentował Heinemann. Krytycznie ocenił również zaangażowanie europejskiego kapitału prywatnego. Jego zdaniem zamożne rodziny i duże przedsiębiorstwa powinny znacznie aktywniej wspierać najbardziej obiecujące przedsięwzięcia technologiczne, również wtedy, gdy powstają poza ich macierzystym krajem.

Przemysł potrzebuje AI, a AI potrzebuje przemysłu

Deepa Gautam-Nigge zwróciła uwagę, że europejski ekosystem innowacji wciąż działa w silosach. Korporacje, inwestorzy, naukowcy i startupy zbyt rzadko łączą siły, aby wspólnie rozwijać i finansować nowe rozwiązania. - Duże przedsiębiorstwa mogłyby wspólnie inwestować w mniejsze firmy technologiczne. Trzeba wychodzić poza oczywiste podziały, również współpracować z konkurentami, a nawet z partnerami, z którymi na co dzień rywalizujemy - przekonywała przedstawicielka SAP.

W jej ocenie korporacyjne inwestycje nie powinny być traktowane wyłącznie jako sposób na osiąganie zwrotu finansowego, ponieważ mogą służyć realizacji strategicznych celów przedsiębiorstwa i wzmacnianiu jego zdolności do transformacji.

Judith Dada wskazała natomiast na strukturalną różnicę między gospodarkami europejską i amerykańską: Europa ma znacznie bardziej przemysłowy charakter, podczas gdy w USA większą rolę odgrywają przedsiębiorstwa cyfrowe. Według przywołanych przez nią danych w Stanach Zjednoczonych ponad 150 firm osiąga przychody z cyfrowego oprogramowania przekraczające 1 mld euro. W Europie takich podmiotów jest znacznie mniej. To sprawia, że wdrażanie AI w europejskich przedsiębiorstwach jest trudniejsze.

W firmach cyfrowych można szybciej osiągnąć i łatwiej zmierzyć korzyści z wykorzystania sztucznej inteligencji. W przedsiębiorstwach produkcyjnych, handlowych czy przemysłowych transformacja wymaga głębszych zmian w procesach i organizacji. - Historia Europy musi być historią transformacji - podkreślała Dada.

Warunkiem powodzenia jest, jej zdaniem, radykalnie bliższa współpraca pomiędzy sektorem technologicznym a tradycyjnym przemysłem. Zmiana musi przy tym zaczynać się od kierownictwa. Wielu menedżerów najwyższego szczebla nie rozumie jeszcze skali przemian, a jednocześnie niechętnie przyznaje się do niewiedzy. Ekspertka zwróciła uwagę, że przedsiębiorstwa muszą nie tylko inwestować w nowe narzędzia, lecz także umieć przekonać pracowników i akcjonariuszy do zmian. Bez zaangażowania kierownictwa transformacja pozostanie powierzchowna.

Więcej przedsiębiorczości naukowej i jeden europejski rynek kapitałowy

W drugiej części dyskusji uczestnicy przeszli do przedstawienia konkretnych rozwiązań. Judith Dada wskazała trzy priorytety: rozwój europejskich mocy obliczeniowych, zwiększenie finansowania najbardziej obiecujących projektów w obszarze modeli AI oraz ułatwienie wdrażania sztucznej inteligencji w gospodarce. Jej zdaniem Europa musi równocześnie budować własną infrastrukturę i tworzyć warunki, w których przedsiębiorstwa będą mogły szybciej wykorzystywać możliwości nowych technologii. Obecnie organizacje wykorzystują zaledwie niewielką część potencjału AI. Nawet firmy technologiczne, które już intensywnie korzystają z agentów, mają jeszcze daleko do pełnego wykorzystania możliwości modeli.

- Rozwój europejskich modeli powinien być przedsięwzięciem rynkowym, opartym na kapitale prywatnym. Zamiast próbować wskazać jednego zwycięzcę, należy finansować ograniczoną, ale zróżnicowaną grupę ambitnych projektów – podkreśliła Judith Dada.

Florian Heinemann wskazał dwa obszary wymagające zasadniczej zmiany. Pierwszym jest zwiększenie skali przedsiębiorczości naukowej. Jego zdaniem instytuty badawcze, takie jak Fraunhofer czy Max Planck, powinny znacznie skuteczniej wspierać powstawanie firm opartych na wynikach badań. Wymaga to również zmiany systemu zachęt dla naukowców i pracowników tych instytucji, tak aby podejmowanie działalności przedsiębiorczej było atrakcyjniejszą ścieżką kariery. Heinemann przyznał, że większość takich przedsięwzięć nie odniesie sukcesu, nie powinno to jednak zniechęcać do zwiększania ich liczby. Potrzebny jest szeroki strumień nowych inicjatyw, z którego wyłoni się kilka firm zdolnych do konkurowania na globalnym rynku.

Drugim postulat to stworzenie zintegrowanego europejskiego rynku kapitałowego, który będzie w stanie finansować rozwój firm technologicznych na kolejnych etapach ich wzrostu, również poprzez giełdę i rynek publiczny. Obecna struktura europejskich rynków jest zbyt rozdrobniona. Osobne rynki krajowe w Niemczech, Francji, Holandii czy Wielkiej Brytanii nie zapewniają odpowiedniej skali finansowania. Heinemann zwrócił również uwagę na niewykorzystany potencjał oszczędności obywateli, systemów emerytalnych i kapitału instytucjonalnego.

Deepa Gautam-Nigge podkreśliła, że do czasu stworzenia unii rynków kapitałowych należy szerzej wykorzystywać środki fundacji, funduszy emerytalnych i korporacji. Szczególnie istotna może być siła zakupowa dużych przedsiębiorstw. - Wykorzystanie zamówień korporacyjnych do napędzania innowacji jest jednym z najważniejszych narzędzi, jakie już dziś mamy do dyspozycji - wskazywała. Jej zdaniem korporacje mogą wspierać młode firmy nie tylko poprzez inwestycje kapitałowe, ale także jako pierwsi klienci, dając im możliwość rozwijania i komercjalizowania nowych rozwiązań.

Paneliści zgodzili się, że Europa nie może dłużej ograniczać się do analizowania własnych słabości: potrzebuje większej ambicji, koncentracji kapitału i współpracy między państwami, nauką, biznesem i inwestorami. Stawką jest nie tylko pozycja europejskich firm technologicznych, ale także zdolność całego kontynentu do uczestniczenia w kolejnej rewolucji przemysłowej.

Krzysztof Ratnicyn