Projekt, objęty honorowym patronatem Aleksandry Lewandowskiej, konsultantki krajowej w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży, ma dotrzeć do blisko 10 tysięcy uczniów szkół ponadpodstawowych. Program zaprojektowano w modelu wielopoziomowym, łączącym działania edukacyjne dla uczniów, szkolenia dla nauczycieli oraz materiały informacyjne dla rodziców. Celem inicjatywy jest zwiększenie świadomości ryzyk związanych z hazardem i mechanizmami okołohazardowymi obecnymi w środowisku cyfrowym, a także wzmocnienie kompetencji społeczności szkolnej w zakresie wczesnego rozpoznawania problemów.

Dane i trendy: hazard oraz mechanizmy losowości w środowisku cyfrowym

Impulsem do uruchomienia programu są wnioski płynące z badań dotyczących zachowań ryzykownych młodzieży. Wyniki European School Survey Project on Alcohol and Other Drugs (ESPAD) wskazują na wyraźny wzrost skali kontaktu nastolatków z hazardem. ESPAD 2024 to najnowsza edycja międzynarodowego, cyklicznego badania, które monitoruje skalę używania alkoholu, tytoniu i innych substancji psychoaktywnych oraz zachowania ryzykowne wśród młodzieży szkolnej w ponad 30 krajach Europy. Z raportu wynika, że odsetek 15-16-latków w Europie wykazujących „potencjalnie szkodliwy profil hazardowy” znacząco wzrósł w ciągu pięciu lat, z 4,7 proc. w 2019 r. do 8,5 proc. w 2024 r. Jednocześnie średnio 23 proc. badanych deklaruje, że w ostatnim roku grało na pieniądze.

Eksperci zwracają uwagę, że współczesne ryzyka nie ograniczają się do klasycznych form hazardu. Coraz większą rolę odgrywają mechanizmy losowości obecne w grach i mediach społecznościowych, takie jak loot boxy, mikrotransakcje czy obstawianie wyników wydarzeń sportowych. Zacieranie się granicy między cyfrową rozrywką a zachowaniami o charakterze hazardowym powoduje, że młodzi użytkownicy często nie identyfikują potencjalnych konsekwencji finansowych i psychologicznych.

Szkoły, nauczyciele i uczniowie: profilaktyka uzależnień behawioralnych

Pilotaż zostanie przeprowadzony w około 38 szkołach ponadpodstawowych z całej Polski, docelowo mają to być po dwie placówki w każdym województwie. Program zakłada kompleksowe oddziaływanie edukacyjne. W odniesieniu do nauczycieli zaplanowano dziewięć szkoleń online poświęconych mechanizmom uzależnień behawioralnych, ich podłożu neurobiologicznemu - w tym roli mechanizmu dopaminergicznego - oraz nowym zagrożeniom cyfrowym. Istotnym elementem będą także zagadnienia dotyczące mechanizmów uzależniających w mediach społecznościowych, takich jak FOMO (fear of missing out, lęk przed odłączeniem, wypadnięciem z obiegu itp.), systemy powiadomień czy zjawisko tzw. infinite scrollingu (nieskończonego przewijania), a także procedury interwencji i komunikacji z rodzicami. Równolegle przewidziano 456 zajęć online dla uczniów, realizowanych podczas godzin wychowawczych. Warsztaty prowadzone przez studentów ostatnich lat psychologii, pod nadzorem merytorycznym doświadczonych specjalistów, mają pomóc młodzieży w rozumieniu mechanizmów „wciągania”, rozwijaniu krytycznego myślenia oraz budowaniu kompetencji w zakresie świadomego podejmowania decyzji w internecie.

Rodzice i wczesna interwencja

Kolejnym filarem programu są materiały edukacyjne dla rodziców, przekazywane drogą elektroniczną za pośrednictwem e-dzienników, m.in. Librus i Vulcan. Treści koncentrują się na rozpoznawaniu wczesnych symptomów problemów, takich jak znikanie pieniędzy, gwałtowne zmiany nastroju czy postępująca izolacja społeczna. Organizatorzy podkreślają, że skuteczna profilaktyka hazardu online wymaga zaangażowania całego środowiska wychowawczego, a wczesna reakcja opiekunów może ograniczyć ryzyko rozwoju poważniejszych zaburzeń.

Pilotaż potrwa pięć miesięcy i zakończy się raportem ewaluacyjnym, obejmującym analizę wskaźników satysfakcji uczniów i nauczycieli, ocenę skuteczności działań edukacyjnych oraz rekomendacje dotyczące dalszych działań systemowych w szkołach.

Profilaktyka zaczyna się od rozmowy

Program został zainaugurowany w Warszawie podczas spotkania eksperckiego z udziałem przedstawicieli środowisk zajmujących się zdrowiem psychicznym dzieci i młodzieży oraz profilaktyką uzależnień. W wydarzeniu uczestniczyli m.in. dr Marek Migdał, dyrektor Instytut Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka, Danuta Muszyńska, kierownik Działu Przeciwdziałania Uzależnieniom Behawioralnym w Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom(KCPU), oraz dr Artur Malczewski, zastępca dyrektora ds. Lecznictwa, Badań i Certyfikacji w KCPU.- Profilaktyka zaczyna się od rozmowy, zanim pojawi się realny problem. W programie „Nie daj się wciągnąć” uczymy młodych ludzi rozumienia mechanizmów, które stoją za cyfrowymi formami rozrywki opartymi na losowości i systemach nagród. Chcemy, by potrafili świadomie podejmować decyzje i wiedzieli, gdzie szukać wsparcia - powiedział Tomasz Prosiński, prezes Fundacji Mentalnie Równi.- Wierzymy, że skuteczna ochrona dzieci i młodzieży wymaga współpracy ekspertów, szkół i odpowiedzialnych instytucji. Ten pilotaż to konkretne, mierzalne działanie profilaktyczne, oparte na wiedzy specjalistów i realnych potrzebach środowiska szkolnego - wskazał Marek Orzechowski, prezes Fundacji Totalizatora Sportowego.

Program „Nie daj się wciągnąć” stanowi element szerszych działań realizowanych w ramach inicjatywy #TokTuMi, skoncentrowanej na profilaktyce uzależnień, wzmacnianiu kompetencji psychologicznych młodzieży oraz zwiększaniu świadomości zagrożeń związanych z funkcjonowaniem w środowisku cyfrowym.